W Instytucie Filozofii UZ prowadzone są badania o wieloaspektowym zakresie problemowym, obejmujące zarówno badania historycznofilozoficzne, jak też te związane z praktyką filozoficzną, wpisującą się w ważne tendencje naukowo-kulturowe współczesności.

Dziedziną, w której wkład naukowy pracowników Instytutu uznać można za znaczący jest przede wszystkim historia filozofii. Wpisuje się ona zakresowo w cele związane z zachowaniem niematerialnego dorobku ludzkości, kultury europejskiej i Polski. W tym obszarze w Instytucie Filozofii od wielu lat prowadzone są szeroko zakrojone prace rekonstrukcyjno-analityczne zorientowane na takie dziedziny badawcze jak: historia filozofii w Polsce (ze szczególnym uwzględnieniem dorobku Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, tradycji personalistycznej i fenomenologicznej, historii etyki) oraz historia polskich badań nad filozofią rosyjską (zwłaszcza przełom XIX i XX w.).

Bardzo istotnym obszarem badań w historii filozofii jest recepcja filozofii antycznej, przede wszystkim jako badanie dziejów interpretacji filozofów starożytnych (w pierwszym rzędzie Platona), ale także recepcji filologicznej i przekładów na języki nowożytne. Związane z tym są również prace prowadzone nad historią historiografii filozofii oraz działalność w obszarze historii mówionej, mającej na celu udokumentowanie autobiograficznej refleksji badaczy historii filozofii starożytnej oraz antyku w ogóle. W dziedzinie recepcji myśli antycznej pracownicy IF opracowują edycje materiałów archiwalnych, odkrytych w Polsce i za granicą, a także publikują w kraju i za granicą liczne studia monograficzne, artykuły i książki. Zajmujący się tym tematem pracownicy prezentowali swoje wyniki w wielu ośrodkach zagranicznych, zdobyli szereg grantów badawczych, edycyjnych i translatorskich w konkursach krajowych (NCN, NPRH), odbywali też staże i pobyty badawcze na uczelniach zagranicznych, z którymi wciąż współpracują m.in. nad realizacją prowadzonych tam projektów.

We wszystkich wymienionych obszarach badawczych pracownicy Instytutu opublikowali nieznane wcześniej, źródłowe materiały archiwalne, przekłady, opracowania i oryginalne studia.

Kolejnym ważnym obszarem badawczym rozwijanym w Instytucie Filozofii jest praktyka filozoficzna, rozumiana jako zastosowanie refleksji filozoficznej w analizie doświadczenia ludzkiego, w pracy doradczej oraz w kontekstach edukacyjnych i społecznych. Badania prowadzone w tym zakresie koncentrują się na relacjach między tradycją filozoficzną a współczesnymi formami pracy z człowiekiem, w których filozofia pełni funkcję narzędzia interpretacji, krytycznego namysłu oraz wsparcia w procesie rozumienia siebie i świata.

W tym obszarze pierwszym z kluczowych kierunków badań prowadzonych w Instytucie jest związek coachingu i filozofii. Analizowane są zarówno filozoficzne źródła współczesnych koncepcji coachingowych, jak i inspiracje płynące z tradycji etyki, filozofii dialogu, filozofii starożytnej czy filozofii egzystencjalnej. W tym kontekście rozwijane są także koncepcje coachingu filozoficznego, rozumianego jako forma pracy refleksyjnej opartej na dialogu, argumentacji i analizie pojęć. Drugim ważnym kierunkiem badań jest doradztwo filozoficzne (philosophical counselling). Badania obejmują jego historię, rozwój instytucjonalny oraz różnorodne formy i metody praktyki filozoficznej, takie jak dialog sokratejski, analiza problemów egzystencjalnych, praca z tekstem filozoficznym czy refleksja nad wartościami. Szczególne miejsce zajmuje analiza relacji między doradztwem filozoficznym a innymi formami wsparcia refleksyjnego i rozwojowego.

Ponadto, pracownicy Instytutu prowadzą badania nad zagadnieniem sztucznej inteligencji obejmującym analizy pojęć i problemy łączące tę dziedzinę z filozofią obszaru ontologii, teorii poznania i etyki tj. dotyczących w szczególności kwestii świadomości, stanów intencjonalnych, rozróżnienia między semantyką a syntaktyką, relacji między ciałem a umysłem, odpowiedzialności, relacji między człowiekiem i maszyną jako ucieleśnioną sztuczną inteligencją, posthumanizmu, wpływu technologii na społeczeństwo, związków nowoczesnych technologii ze sztuką i kulturą oraz ludzką kreatywnością.

Prowadzone badania łączą refleksję teoretyczną z perspektywą aplikacyjną, ukazując filozofię jako dziedzinę zdolną do dialogu z praktykami społecznymi, edukacyjnymi i rozwojowymi oraz jako ważne narzędzie krytycznego namysłu nad współczesnymi formami rozumienia ludzkiego życia.

Istotnym nurtem badań jest także egzystencjalizm i analiza egzystencjalna w praktyce filozoficznej, w szczególności refleksja nad kategoriami sensu życia, wolności, odpowiedzialności i autentyczności. W tym kontekście analizowane są możliwości wykorzystania filozofii egzystencjalnej w pracy nad rozumieniem ludzkiego doświadczenia oraz w dialogu dotyczącym fundamentalnych pytań egzystencjalnych.

Badania Instytutu obejmują również filozoficzne koncepcje życia, szczęścia i dobrostanu. Analizowane są klasyczne i współczesne ujęcia dobrego życia, rozwijane w tradycjach etycznych i antropologicznych, a także ich znaczenie dla współczesnych dyskusji nad jakością życia, rozwojem osobowym oraz dobrostanem jednostki, wspólnoty i dobrostanu zwierząt.

Pracownicy Instytutu Filozofii zajmują się również szeroko pojętą historią kobiet w filozofii, badając zarówno powszechne dzieje myśli, jak i specyfikę polskiego wkładu intelektualnego autorek XIX i XX wieku. Prace koncentrują się na procesie przywracania kobiet do kanonu oraz analizie ich oryginalnych koncepcji z zakresu filozofii teoretycznej i praktycznej. Ważnym obszarem badań jest wpływ kobiet na kształtowanie się kluczowych nurtów filozoficznych oraz krytyczna analiza ewolucji poglądów filozofów-mężczyzn na temat natury, roli i praw kobiet. Szczególne miejsce w działalności zajmuje wydobywanie z zapomnienia dorobku polskich myślicielek i ukazywanie ich roli w budowaniu nowoczesnej tożsamości filozoficznej w Polsce.

Kolejny z ważnych obszarów badań pracowników Instytutu stanowi obszar wyznaczony przez relację filozofii i religii w perspektywie sporu ateizmu z teizmem. Jest to obszar badawczy istotny ze względów poznawczych, ale stanowi także kluczową tematykę pod względem społeczno-kulturowym. Badania w zakresie filozofia a religia skupiają się wokół sporu między teizmem chrześcijańskim a naturalizmem/ateizmem, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki naturalizmu naukowego, wątków teistycznych w odniesieniu do filozofii przyrody oraz analiz dotyczących apologetyki filozoficznej C. S. Lewisa. Szczególny akcent kładzie się na relację między nauką a religią przy uwzględnieniu ustaleń oraz ujęć nauki wypracowanych w ogólnej metodologii nauk i filozofii nauki XX-wiecznych szkół związanych z logicznym empiryzmem oraz nurtem socjo-historycznym.